బౌద్ధమతం: మతసామరస్యప్రతీకలు

వ్యాససంగ్రహం:

బౌద్ధమతం ఒక ఆచరణాత్మక, మానవీయతత్వశాస్త్రం. ఎందుకంటే బౌద్ధ తం మతాంతర సంభాషణను విశ్వసించడం సహజం. ప్రపంచచరిత్రలో బౌద్ధులు తమమతాన్ని పరిచయంచేసే ఉద్దేశ్యంతో ప్రపంచంలోని ఏ ప్రాంతంలోనైనా, మరే ఇతర మతానికి ఆటంకం కలిగించారని లేదా ఏదైనా నష్టం చేశారని చూపించడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. బౌద్ధులు ఇతర మతాల ఉనికిని ప్రాపంచిక పురోగతికి, శాంతికి అడ్డంకిగా పరిగణించరు. మత సామరస్యానికి బౌద్ధం చేసిన కృషిని వర్ణించటం ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం. పూర్వవిమర్శకుల అభిప్రాయాలు, బౌద్ధభిక్షువుల అనుభవాలను క్రోడీకరిస్తూ, వివిధ పూర్వ పరిశోధనల, వ్యాసాల ఆధారంగా విశ్లేషణాత్మకపద్ధతులకు అనుగుణంగా ఈ పరిశోధనా వ్యాసం సమర్పించడమైనది.

Keywords: స్త్రీలు, బౌద్ధం, శాంతి, బౌద్ధమతం, మతసామరస్యం

1. ఉపోద్ఘాతం:

సామరస్యం అనేది సహజీవనం. అంటే జీవించడం - జీవించనివ్వడం. ఇది శాంతి, బహుశా శ్రేయస్సు వైపు ముందుకు సాగే మార్గం. పెరుగుతున్న రాజకీయ, ఆర్ధిక వైరుధ్యాల ప్రపంచంలో అత్యవసరంగా అవసరం. మతాల మధ్య సామరస్యము అనేది ఊహించదగిన పరిస్థితి. ఇది వివిధ మతవిశ్వాసాల అభ్యాసకుల మధ్య శాంతియుత సహజీవనాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది అసమ్మతి, హింసాత్మక లేదా అహింసాత్మక అవకాశాలు తొలగించే లక్ష్యంతో ఉంది. అటువంటి పరిస్థితి అన్ని మతాలు వాటి ప్రాథమిక సిద్ధాంతాల పరంగా పరస్పరం ఆమోదయోగ్యమైనవని అలాగే సంప్రదాయాల అన్ని శాఖలు, సమకాలీన జీవితానికి వాటి పరిణామంతో పాటు మానవ ప్రవర్తనలోని వ్యక్తీకరణల పరంగా ప్రపంచ స్థాయి అవగాహనకు పిలుపునిస్తుంది. ఈ అంతర్విశ్వాస సామరస్యం కేవలం ఇంటర్ ఫెయిత్ డైలాగ్ ద్వారా మాత్రమే స్థాపించబడుతుంది. ఇంటర్ ఫెయిత్ డైలాగ్ అనేది విభిన్న విశ్వాసాల వ్యక్తులు పరస్పర అవగాహన, గౌరవానికి రావడం. ఇది వారి విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ ఒకరితో ఒకరు జీవించడానికి, సహకరించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఈ పదం వ్యక్తిగత, సంస్థాగత స్ధాయిలో వివిధ మత సంప్రదాయాలు లేదా విశ్వాసాలు, ఆథ్యాత్మిక లేదా మానవీయ విశ్వాసాల వ్యక్తుల మధ్య సహకార, సానుకూల పరస్పర చర్యను సూచిస్తుంది. ప్రతి పక్షం వారి స్వంత విశ్వాసాలకు కట్టుబడి ఉంటుంది. అదే సమయంలో వారి విశ్వాసాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించే హక్కును గౌరవిస్తుంది. బౌద్ధ మతం ఒక ఆచరణాత్మక, మానవీయ తత్వశాస్త్రం. ఎందుకంటే బౌద్ధ మతం అంతర్`విశ్వాస సామరస్యం, మతాంతర సంభాషణను విశ్వసించడం సహజం.

బౌద్ధ మతం అనేది ప్రజలకు ‘జీవించి, జీవించనివ్వండి’ అని బోధించే మతం. ప్రపంచ చరిత్రలో బౌద్ధులు తమ మతాన్ని పరిచయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో ప్రపంచంలోని ఏ ప్రాంతంలోనైనా మరే ఇతర మతానికి ఆటంకం కలిగించారని లేదా ఏదైనా నష్టం చేశారని చూపించడానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. బౌద్ధులు ఇతర మతాల ఉనికిని ప్రాపంచిక పురోగతికి, శాంతికి అడ్డంకిగా పరిగణించరు. లోటస్ సూత్రలో బుద్ధుడు చెప్పాడు.

‘‘కొన్నిసార్లు నేను (బుద్ధుడు) నా గురించి మాట్లాడాను. కొన్ని సార్లు ఇతరుల గురించి కొన్నిసార్లు నేను నన్ను, కొన్ని సార్లు ఇతరులను ప్రదర్శించాను కొన్నిసార్లు నేను నా స్వంత చర్యలను చూపించాను, కొన్ని సార్లు ఇతరుల చర్యలను. నా సిద్థాంతాలన్నీ నిజం, ఏదీ తప్పు’’ కాదు.

2. మతసామరస్యానికి “సంభాషణ” ఒక ముఖ్యమైన సూత్రం:

సంభాషణకు, ఐక్యత పెరుగుదలకు ఆధారం ఉంది. మన విభజనలను అధిగమించగలిగే అదే రేటుతో జరగాల్సిన వృద్ధి. విభజనలు ఒక గొప్ప స్థాయి సత్యంపై గుత్తాధిపత్యాన్ని కలిగి ఉండవచ్చనే ఆలోచన నుండి ఫలితం. బుద్ధుడికి అతని లేదా ఆమె విశ్వాసం ఇతర మతాలతో సంభాషించడానికి అడ్డంకికాదు. కారణం ఏమిటంటే, బౌద్ధ మతం అనేది సిద్థాంతాల వ్యవస్థ కాదు. ‘‘మోక్షం’’ సిద్థాంతం కాదు. ఎందుకంటే ఆ పదం సాధారణంగా ఆస్తిక మతాలలో అర్థం అవుతుంది. బుద్ధుడు తన శిష్యులను తన మాటలను కూడా గుడ్డి విశ్వాసంతో ఏమీ తీసుకోవద్దని ఉద్భోధించాడు. బదులుగా వారు వినాలి, ఆపై బోధనలను స్వయంగా పరిశీలించాలి. తద్వారా వారు దాని సత్యాన్ని ఒప్పించవచ్చు.

ఒకసారి బుద్ధుడు కేశపుట్ట అనే మార్కెట్ పట్టణాన్ని సందర్శించినపుడు కలమాలు అని పిలువబడే స్థానిక ప్రజలు అతని సలహా కోరారు. సంచరిస్తున్న సన్యాసులు, ఉపాధ్యాయులు ఎప్పటికప్పుడు పట్టణాన్ని సందర్శించేవారు. వారి స్వంత ప్రత్యేక మతపరమైన, తాత్విక సిద్థాంతాలను ప్రచారం చేయడం. అదే సమయంలో ఇతరుల బోధనలను కించపరచడం గురించి నిరాసక్తత చూపలేదు.

(విద్యార్థులతో వ్యాసకర్త, బౌద్ధవిశ్వవిద్యాలయం, ఢిల్లీ)

బుద్ధుడు వారికి ఈ విధంగా సలహా ఇచ్చాడు.

‘‘కలమాలు, మీరు అనుమానించడం, అనిశ్చితంగా ఉండటం, నివేదికలు లేదా సంప్రదాయం లేదా వినికిడి ద్వారా నడిపించబడక పోవడం సరైనది. మత గ్రంథాల అధికారం ద్వారా లేదా కేవలం తర్కం లేదా అనుమతి ద్వారా లేదా ప్రదర్శనలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం ద్వారా నాయకత్వం వహించవద్దు లేదా ఊహాజనిత అభిప్రాయాలలో ఆనందంతో లేదా కనిపించే అవకాశాల ద్వారా లేదా ఆలోచన ద్వారా, ఈ సన్యాసి మన గురువు. కానీ బదులుగా, కొన్ని విషయాలు అనారోగ్యకరమైనవి, తప్పు అని మీకు తెలిసినప్పుడు అలాంటి విషయాలు జ్ఞానులచే నిందించబడతాయి, చేపట్టినప్పుడు, అలాంటివి హాని కలిగిస్తాయి. వాటిని వదిలివేయండి. కొన్ని విషయాలు అనారోగ్యకరమైనవి, మంచివి అని మీకు తెలిసినప్పుడు, విషయాలు జ్ఞానులచే ఆమోదించబడతాయి. అటువంటి వాటిని చేపట్టినప్పుడు ప్రయోజనం, ఆనందానికి దారి తీస్తుంది. వాటిలో ప్రవేశించండి, కట్టుబడి ఉండండి’’.

బుద్ధుని బోధన అందించేది మేధోపరమైన, ఆథ్యాత్మిక ‘‘క్రచ్’’. మనం విముక్తి, జ్ఞానోదయానికి మాత్రమే మార్గాన్నినడపగలిగే వరకు ఉపయోగించవచ్చు. ఇతర మతాల బోధనలు బౌద్ధ మతంలో చాలా సారూప్యతను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, రెండోది ఈ అంశానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంలో ప్రత్యేకమైనది. బుద్ధుడు చెప్పినట్లుగా: ‘‘ఒకరు నిజానికి, ఒకరి స్వంత సావోయిర్, ఇతర సావోయిర్ ఏమి కావచ్చు? ఒకరు తనను తాను నియంత్రించు కున్నప్పుడు, కనుగొనడం కష్టంగా ఉండే సావోయిర్ను పొందుతారు’’. బుద్ధుడు తన సిద్థాంతాన్ని ధర్మాన్ని ఒక సరస్సు లేదా ప్రవాహాన్ని దాటదానికి ఉపయోగించే తెప్పతో పోల్చాడు. కానీ, ఒడ్డుకు చేరుకున్నప్పుడు వదిలి వేయబడుతుంది. తెప్ప దాని ప్రయోజనాన్ని అందించిన తర్వాత దాని గురించి లాగడం కొనసాగించడం సమజంసం కాదు. కాబట్టి దాని స్వంత ప్రయోజనాల కోసం సిద్థాంతంతో అనుబంధం, అది మతపరమైన, రాజకీయ లేదా సైద్థాంతికమైన, బౌద్ధదృక్కోణం నుండి అశాస్త్రీయమైనది. ఒక బౌద్ధుడు ఇతరుల విశ్వాసాలతో సంబంధంలోకి రావడం ద్వారా తన విశ్వాసాన్ని ‘‘కోల్పోవడానికి’’ భయపడనవసరం లేదని ఇది అనుసరిస్తుంది.

బుద్ధుడు తన జీవితంలో 45 సంవత్సరాలు బోధించాడు. అలాగే ఈ రోజు మనం ‘‘సామాజిక సమస్యలు’’ అని పిలుస్తాము’’. ఒక సందర్భంలో, వాస్తవానికి, భూమి యాజమాన్యంపై చిన్న గొడవగా ప్రారంభమైన దానిని సాయధ పోరాటంగా అభివృద్ధి చేయకుండా నిరోధించడానికి అతను జోక్యం చేసుకున్నాడు. అనేక బౌద్ధ సంప్రదాయాలు బోధిసత్వ ఆదర్శాన్ని నొక్కి చెబుతాయి. దీనర్థం, విముక్తి పొందిన వ్యక్తి కూడా సంసారం (పుట్టుక, మరణ చక్రం)లో ఉంటానికి ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. అన్ని జీవులకు జ్ఞానోదయం వచ్చే వరకు. బౌద్ధ పరంగా కనీసం, దీని కంటే పరోపకారాన్ని ఊహించడం కష్టం.

బుద్ధుడు మనకు గుర్తు చేసినట్లుగా, ‘‘పూర్తిగా ప్రశంసించబడిన లేదా పూర్తిగా నిందించబడిన వ్యక్తి ఎప్పుడూ లేడు. ఇప్పుడు లేడు. ఉనికిలో లేడు’’. ఎవరి అభిప్రాయం పూర్తిగా సరైనది కాదు. కాబట్టి మేము ప్రతి ఒక్కరి అభిప్రాయాన్ని అర్థంచేసుకోవాలి, ఏది చెడ్డది, ఏది మంచిది అనే విశ్లేషణకు ప్రయత్నించాలి.

3. బౌద్ధమతానికి ఇతర మతాలతో సంబంధాలు:

మతపరమైన బహువచనం, రాజకీయ కోణంలో మతాంతర సామరస్యంపై బౌద్ధ దృక్పథాలకు సంబంధించిన తొలి సూచన అశోక చక్రవర్తి శాసనాలలో కనుగొనబడిరది. అన్ని మతాలు ప్రతిచోటా నివసించాలి. ఎందుకంటే అవన్నీ స్వీయ నియంత్రణ, హృదయ స్వచ్ఛతను కోరుకుంటాయి. రాక్ శాసనం1 ఎన్బి7 (ఎస్. ధమ్మిక)1. సంప్రదించండి (మతాల మధ్య) మంచిది. ఇతరులు చెప్పే సిద్థాంతాలను వినాలి, గౌరవించాలి. దేవుని ప్రియమైన రాజు పియదాసి, ఇతర మతాల మంచి సిద్థాంతాలలో అందరూ బాగా చేర్చుకోవాలని కోరుకుంటారు. రాక్ శాసనం2 ఎన్బి12 (ఎస్. ధమ్మిక)2.

14వ దలైలామా తన జీవితాంతం మత సామరస్యానికి కృషి చేస్తున్నారు. ‘‘అన్ని మతాల ఉమ్మడి లక్ష్యం, ప్రతి ఒక్కరూ కనుగొనడానికి ప్రయత్నించవలసిన లక్ష్యం. సహనం, పరోపకారం, ప్రేమను పెంపొందించడం’’ అని అతను నమ్ముతాడు అని అడిగినప్పుడు, ‘‘అన్ని మతాలు ఒకే విషయాన్ని బోధించలేదా? వాటిని ఏకం చేయడం సాధ్యమేనా?’’ దలైలామా ఇలా అన్నారు:

వివిధ సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలు మారకుండా తమ స్వంతంగా ఉంచుకోవాలి. అయినప్పటికీ కొంతమంది టిబెటన్లు ఇస్లాంను ఇష్టపడవచ్చు. కాబట్టి అతను దానిని అనుసరించవచ్చు. కొంత మంది స్పానిష్ బౌద్ధ మతాన్ని ఇష్టపడతారు కాబట్టి దానిని అనుసరించండి. కానీ దాని గురించి జాగ్రత్తగా ఆలోచించండి. ఫ్యాషన్ కోసం దీన్ని చేయవద్దు. కొంత మంది క్రైస్తవులను ప్రారంభిస్తారు. ఇస్లాంను అనుసరించండి, తరువాత బౌద్ధ మతం, అప్పుడు ఏమీ లేదు. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో బౌద్ధ మతాన్ని స్వీకరించి బట్టలు మార్చుకునే వ్యక్తులను నేను చూశాను! కొత్త యుగంలాగా వారు ఏదో హిందూ, ఏదో బౌద్ధం, ఏదో ఏదో ఏదో తీసుకుంటారు ... అది ఆరోగ్యకరమైనది కాదు. వ్యక్తిగత అభ్యాసకులకు, ఒక సత్యం, ఒక మతం, చాలా ముఖ్యం. అనేక సత్యాలు, అనేక మతాలు విరుద్ధమైనవి. నేను బౌద్ధుడిని. కాబట్టి, బౌద్ధ మతం నాకు ఏకైక సత్యం, ఏకైక మతం. నా క్రైస్తవ స్నేహితుడికి, క్రైస్తవ మతం మాత్రమే నిజం. ఏకైన మతం. నా ముస్లిం స్నేహితుడికి ఇస్లాం మాత్రమే నిజం, ఏకైక మతం. ఈలోగా, నేను నా క్రైస్తవ స్నేహితుడిని, నా ముస్లిం స్నేహితుడిని గౌరవిస్తాను, ఆరాధిస్తాను. మిమ్మల్ని ఏకం చేయడం అంటే మిక్సింగ్ అని అర్థం అయితే, అది అసాధ్యం, పనికిరానిది.

బుద్ధశాక్యముని విశ్వం, దానిలోని ప్రతిదీ, మన మందరం ఒకే పరిపూర్ణ అస్తిత్వం అని వివరించారు. ప్రతి ఒక్కరికి జ్ఞానోదయం సాధించడానికి ఆ సామర్థ్యం ఉంది, కానీ మనం జీవిత వాస్తవికతను అర్థం చేసుకున్నప్పుడు అది సాధ్యమవుతుంది. జీవిత వాస్తవికతను అర్థం చేసుకోవడానికి మనం బుద్ధుని బోధనలను అర్థం చేసుకోవాలి. మొదట ప్రతిదీ అశాశ్వతమైనదని మనం తెలుసుకోవాలి కాబట్టి మనం దురాశ, ద్వేషం, భ్రమను అనుసరించకూడదు. అప్పుడు జీవితం బాధలతో నిండి ఉందని మనం అర్థం చేసుకోవాలి, మన జ్ఞానం ద్వారా ఈ బాధను తొలగించవచ్చు. మనం నో`సోల్ సిద్థాంతం గురించి తెలుసుకోవాలి. మేము నో`సోల్ సిద్థాంతాన్ని అర్థం చేసుకుంటే, మేము ఎప్పటికీ స్వార్థపూరితంగా ఉండము. ఎందుకంటే నాకు, మీకు మధ్య విభజన లేదని మనం అర్థం చేసుకోవచ్చు. మన మందరం ఈ అవగాహనను పంచుకోగలిగితే, మన సమాజం లేదా మన ప్రపంచం యొక్క స్థిరత్వం, శాంతి గురించి ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరం ఉండదు. దీన్ని ప్రారంభ బిందువుగా ఉపయోగించడం కోసం, మిగతా వారందరూ మనమే అని మనం గ్రహిస్తాము.

(విషయసేకరణలో వ్యాసకర్త, బౌద్ధవిశ్వవిద్యాలయం, ఢిల్లీ)

4. ముగింపు:

సంభాషణ ఒక్కటే మతసామరస్యానికి మార్గం అని బౌద్ధాలు నమ్ముతారు
ఇతరులకు హాని కలిగించటం అంటే మనకు మనం హానిచేయటం అని బౌద్ధులు విశ్వసిస్తారు
బౌద్ధమతం మతసామర్ష్యానికి ఇచ్చిన ప్రముఖత ఇతర మతాలు ఇవ్వలేదు అని చెప్పవచ్చు
బౌద్ధులు తమ మతమును పరిచయం చేసేపద్ధతి ఇతర మతాలకు ఎటువంటి నష్టం కలిగించలేదు
అన్నిమతాలు సహనం, పరోపకారము, ప్రేమ లక్ష్యంగా పనిచేయాలని బౌద్ధులు భావిస్తున్నారు
బుద్ధుడు విశ్వం అందరిది, మనం అందరం ఒక పరిపూర్ణ అస్తిత్వం అని వివరించాడు
అందరు సొంత ప్రయోజనంతోపాటు ఇతరుల ప్రయోజనాలకోసం కూడా పనిచెయ్యాలి అని బుద్ధుడు వివరించాడు
అన్ని మతాలు ప్రతిఒక్కరి జ్ఞానోదయం కోసం పనిచెయ్యాలి అని బౌద్ధులు ఆశిస్తారు.
బౌద్ధ మతం అన్నీ జీవులకు జ్ఞానోదయం వచేవారికి ఎదురు చూస్తారు
బుద్ధుడు ప్రతి ఒక్కరి అభిప్రాయాన్ని అర్థంచేసుకొని, మంచిచెడ్డలను విశ్లేషణద్వారా అర్థం చేసుకోవాలి అని వివరించినాడు

5. పాదసూచికలు:

(రాక్ శాసనం ఎన్బి 7, ఎస్. ధమ్మిక) ‘‘అన్ని మతాలు ప్రతి చోటా నివసించాలి. ఎందుకంటే వారందరూ స్వీయ నియంత్రణ, హృదయ స్వచ్ఛతను కోరుకుంటారు’’
(రాక్ శాసనం ఎన్బి 12, ఎస్. ధమ్మిక) ‘‘మతాల మధ్య పరిచయం మంచిది. ఇతరులు చెప్పే సిద్థాంతాలను వినాలి, గౌరవించాలి. దేవతలకు ప్రియమైన,రాజు పియదాసి, అందరూ ఇతర మతాల మంచి సిద్థాంతాలను నేర్చుకోవాలని కోరుకుంటున్నారు’’

6. ఉపయుక్తగ్రంథసూచి:

ఎ) ప్రాథమిక మూలాలు:

1. దిఘా నికాయ, పాళీ నుండి రైస్ డేవిడ్స్ ద్వారా అనువదించబడిరది. ది డైలాగ్స్ ఆఫ్ ది బుద్ధ 3 సంపుటాలు, మోతీలాల్ బనార్సిదాస్, 2007 (పునర్ముద్రణలు).
2. ది మజ్జిమ నికాయ (ట్రాన్స్), భిఖు ఎన్హెచ్గామోలి, భిఖు బోధి, ది మిడిల్ లెంగ్త్ డిస్కోర్స ఆఫ్ ది బుద్ధ 3 సంపుటాలు, బోస్టన్: విజ్డమ్ పబ్లికేషన్స్, 2009 (పునర్ముద్రణలు).
3. ది సంయుత్త నికాయ (ట్రాన్స్), భిక్కు బోధి, ది కనెక్టెడ్ డిస్కోర్స్ ఆఫ్ ది బుద్ధ 5 సంపుటాలు, బోస్టన్: విజ్డమ్ పబ్లికేషన్స్, 2000 (ట్రాన్స్) రైస్ డేవిడ్స్ ఎఫ్.ఎల్. వుడ్వార్డ్, ది బుక్ ఆఫ్ ది కిండ్రెడ్ సేయింగ్స్, 5 సంపుతాలు, ఢిల్లీ: మోతీలాల్ బనార్సిదాస్, 2005 (పునర్ముద్రణలు).
4. అంగుత్తర`నికాయ, (ట్రాన్స్) ఎఫ్.ఎల్. వుడ్వార్డ్ ఇ.ఎం. హరే, ది బుక్ ఆఫ్ ది గ్రేడ్యువల్ సేయింగ్స్, 5 సంపుతాలు, ఢిల్లీ: మోతీలాల్ బనార్సిదాస్, 2006 (పునర్ముద్రణలు).
5. దమ్మపద, (ట్రాన్స్) ఎఫ్. మాక్స్ ముల్లర్, ఎ కలెక్షన్ ఆఫ్ వెర్సెస్, ఢిల్లీ: మోతీలాల్ బనార్సిదాస్ పబ్లిషర్స్, 1992.
6. ఉదాన, ఇటిపుట్టక, జాన్ డి, ఐర్లాండ్, శ్రీలంక: బుద్ధిస్ట్ పబ్లికేషన్ సొసైటీ, 1997.
7. ది విశుద్ధిమగ్గ, (ట్రాన్) భిక్కు నానామోలి, ది పాత్ ఆఫ్ ఫ్యూరిఫికేషన్ కొలంబో, సిలోన్: ఆర్. సెమేజ్ 1956 ప్రచురించారు.

బి) సెకండరీ సోర్సెస్:

8. భిక్షు నుగమోలి (ట్రాన్, మైండ్ఫుల్నెస్ ఆఫ్ బ్రీతింగ్ ఎ1 ‘‘పి.ఏ.ఏ. (బౌద్ధ గ్రంథాలు 7 ఎన్ఎన్ పాళీ కానన్, పాళీ వ్యాఖ్యానాల నుండి సంగ్రహాలు), బౌద్ధ పబ్లికేషన్ సొసైటీ, 2010.
9. డి.కె. బారువా, యాన్ అనలిటికల్స్టడీ ఆఫ్ ఫోర్ నియానస్, న్యూఢిల్లీ, మున్షీరామ్ మాంటిల్లా 2003.
10. అలెగ్జాండర్ సింప్కిన్స్ ఇ. అన్నెల్ ఎం. సిపంప్కిన్స్,జెన్ మెడిటేషన్ ఇన్ సైకోథెరపీ, టెక్నిక్స్ ఫర్ క్లినికల్ ప్రాక్టీస్, జాన్విలే, 2012.